Massa-uitsterving

Eens per jaar doe ik een grote opruiming. Is er in een kleine studentenkamer zoveel op te ruimen dan? Jazeker. En het was deze keer ook dringend nodig, op de ‘voorjaarschoonmaak’ kon ik niet meer wachten. Mijn bureau staat haaks op de muur, waardoor er een nauw gangetje overblijft om de rest van de kamer, waaronder mijn vensterbank, te bereiken. Daar ging het fout. De doorgang raakte versperd, de vensterbank onbereikbaar en voor ik aan opruimen toe kwam, waren er al vier planten dood. Ik kon het niet meer aanzien. En zo bracht ik 12 februari, de verjaardag van Darwin, opruimend door. Voor de dag die een bioloog eigenlijk zou moeten vieren, was deze bezigheid vrij sober. Maar ergens was het ook wel toepasselijk. Darwin ontdekte immers de ‘natuurlijke selectie’ en opruimen betekent natuurlijk selecteren. Maar bij een beetje selecteren bleef het niet: er werd flink uitgedund en een heleboel kon weg. Volgens opruim-goeroes zou ik absoluut goed bezig zijn, ‘ontspullen’ is tegenwoordig helemaal hip. Net als de trend van ‘tiny houses’, maar daar is eigenlijk elke student al mee gezegend.
Angstig proberen de spullen in mijn kamer mijn blik te ontwijken, althans zo stel ik me dat voor wanneer ik kritisch om me heen kijk. Elke keer is het weer spannend, want niemand is zeker van een vaste plek. Ik woon al vijf jaar in Leiden en heb dus al vijf keer zo’n opruimopwelling gehad. Maar ook in de biologie is er vijf keer schoon schip gemaakt en werd er flink aangeveegd. Niet met spullen, maar met soorten. In 1982 onderzochten de wetenschappers Jack Sepkoski en David Raup de zogenaamde ‘achtergrond-extinctie’, de normale mate van uitsterven, door naar de fossielen van allerlei zeedieren te kijken. Ze vonden echter vijf grote uitschieters, vijf momenten waarop het leven bijna verdween: zogenaamde massa-extincties. Tijdens een massa uitsterving verdwijnt zeker 75% van alle soorten. Het ergste voorbeeld hiervan is de Perm-Trias grens: zo’n 250 miljoen jaar geleden verdween 96% van alle soorten. Een schone lei. Dat is nog eens opruimen! Eén van de weinige groepen die dat overleefde waren de ‘Therapsida’, een soort reptielen die de voorouder van de zoogdieren zouden worden. En niet alleen die keer hadden we mazzel, alle vijf de massa-extincties hebben onze voorouders overleefd, anders waren wij er niet geweest. Die mate van geluk die we hebben gehad, daar mag je best vrolijk om zijn, ook al ben je aan het opruimen. Na alles wat jij overleefd hebt, laat je je toch niet tegenhouden door een rommelig kamertje?

Auke-Florian Hiemstra,
Gepubliceerd op 21 februari 2018
© copyright “Leidsch Dagblad”