Eén, twee, veel

Mijn wiskundeleraar zag wiskunde als ‘kunst’. Zelf kon ik me meer vinden in het onderzoek dat aantoont dat alleen al het denken aan wiskunde in de hersenen het pijngebied activeert. Tot de dag dat ik biologie ging studeren. Op de eerste dag al gingen we meteen de natuur in om vlinders en kikkers te vangen! Eindelijk was ik van die wiskunde af. Maar helaas: al op de tweede dag kwam de wiskunde alweer om de hoek. Voor 300 mensen is het elke dag als die eerste dag: kikkers en vlinders vangen – of in ieder geval nooit aan wiskunde denken. Deze ‘lucky few’ behoren tot de Pirahã stam en leven diep in de Braziliaanse Amazone. Een voor ons misschien primitief ogende stam, maar ze zijn perfect aangepast aan het leven in het regenwoud en spreken een alles behalve simpele taal. Zo hebben ze voor de woorden: oor, hand, huid, onbekende, en paranootdop slecht één woord, ‘xaooi’, waarvan de toon de betekenis bepaalt. Ook kunnen ze tijdens de jacht hun hele taal fluiten. Opvallend is het gebrek aan cijfers. In 2005 ontdekte Everett het opmerkelijke Pirahã telsysteem: ‘één, twee, veel’. Dat is alles. Ze zien het verschil niet tussen verschillende aantallen en kunnen deze ook niet precies onthouden. “Pirahã don’t have numbers, because they don’t need them. They survive just fine without them,” aldus ontdekker Everett. In een recentere studie blijkt dat relatieve aantallen zoals ‘enkele’ en ‘meerdere’ voor Piraha voldoende zijn: jaloersmakend.

Na de eerste dag vlinders vangen, begint voor de biologiestudent al snel de wiskundeweek. Zie het als je ontgroening tot waardig lid van de Pirahã-stam. Sla je erdoor. Daarna heb je het niet meer nodig, hooguit zelden, en kun je van je studententijd genieten. De Pirahã stam slaapt zelden ’s nachts, dus ga er op uit! En als je niet ‘enkele’ maar ‘meerdere’ drankjes op hebt, niet ‘één’, ‘twee’, maar ‘veel’ gedronken hebt en gevaarlijk zwenkend naar huis fietst, dan is het goed om te weten dat onze Pirahã stam ook geen woorden kent voor het geometrische begrip ‘recht’. Je doet het dus super. Gewoon blijven fietsen. Je komt er wel, ook met de wiskunde.

 

De ‘lucky few’, gefotografeerd door Martin Schoeller

Auke-Florian Hiemstra
Gepubliceerd op 17 september 2014
© copyright “Leidsch Dagblad”