Beestachtig lekker dier dat je bent

Er spoelde laatst een ‘narwal’ aan in België. Een onooglijke kruising tussen een walvis en een eenhoorn. De eerste ooit. Ze zien er niet alleen lomp uit, ook hun oriëntatie is knullig. België ligt immers niet op de Noordpool, de plek waar ze normaal voorkomen. In Nederland was ook al eens zo’n stranding, één keer in 1912. Toen eind april de nieuwe ‘Atlas van Nederlandse Zoogdieren’ uitkwam stond daar dus ook ‘onze’ narwal in: een gouwe ouwe. “Zelfs de narwal staat erin,” zag ik op Twitter,  “maar die 17 miljoen primaten?” In hét boek van alle Nederlandse zoogdieren was die éne diersoort, de mens, de hier in de lage landen toch goed vertegenwoordigde aap, even vergeten.
‘Nederlandsche vogelen’ van Nozeman & Sepp uit 1770 is ons oudste vogelboek. Vorig jaar presenteerde Midas Dekkers daar een herdruk van. “Als er één vogel in een vogelboek thuis hoort dan is het de kip” vertelde Dekkers toen trots. In Nederland zijn meer dan 75 miljoen kippen, ruim meer dan alle andere Nederlandse vogels bij elkaar. Maar toch. “De raarste bekjes, fluitertjes en piepertjes,” zoals Dekkers ze beschrijft, vind je in hedendaagse vogelgidsen, maar de kip? “Die mag niet in zo’n vogelgids.” Bij Nozeman en Sepp mocht dat wel, en zelfs met een lange beschrijving en twee prachtige kopergravures. Het kippenverhaal werd afgesloten met een verwijzing naar het werk van Temminck. Naast dat hij de eerste directeur werd van wat nu Naturalis is, schreef Temminck een dik kippenboek. Uiteraard vind je in Naturalis dus opgezette kippen.
Zo ook is er hier plek voor de mens, hier wel. Tussen alle apen is in Naturalis een klein bankje. Daar omringd door gorilla’s, chimpansees en orang-oetangs, kun je als mens eventjes deel zijn van de collectie en maak je zelf het plaatje compleet. Het besef dat wij een dier zijn – daar niet boven staan, maar gelijk aan zijn – is belangrijk. De natuur heeft ons niet nodig, maar wij de natuur. De mens is als een kip, overweldigend aanwezig, maar schijnbaar toekijkend langs de zijlijn. Hij is kennelijk geen deel van dat om hem heen. Maar juist dat idee, dat wij in die overweldigende biodiversiteit maar één schakeltje zijn, de wereld delen met kippen en narwallen en daar samen wat van moeten maken, dat vind ik mooi.
 
Onze nationale trots, dé narwal van 1912

Auke-Florian Hiemstra
Gepubliceerd op 25 mei 2016
© copyright “Leidsch Dagblad”